Những điều chưa biết về viện Fields – Đại học Toronto

1 – Giới thiệu

Đại học Toronto thành lập năm 1827, là đại học xưa nhất, lớn nhất của tỉnh bang Ontario và là viện nghiên cứu công lập hàng đầu ở Canada. Trường còn dẫn đầu thế giới về nghiên cứu y sinh và sở hữu hệ thống thư viện lớn thứ ba ở Bắc Mỹ, chỉ sau Đại học Harvard và Đại học Yale.

Trường đại học nổi tiếng này còn là nơi đặt viện Fields – viện nghiên cứu toán học hàng đầu thế giới nơi trao giải thưởng được coi là “giải Nobel về lĩnh vực Toán học”

Ra đời năm 1992, viện Fields là trung tâm nghiên cứu toán quốc tế thuộc Đại học Toronto có trụ sở ban đầu tại đại học Waterloo. Viện được đặt tên theo nhà toán học John Charles Fields, người sáng lập Huy chương Fields trong lĩnh vực toán học, được xem như giải thưởng Nobel trong lĩnh vực này. Hoạt động nổi bật của viện là các chương trình chuyên đề kéo dài trong một đến hai học kì thu hút các sinh viên đại học, các nhà nghiên cứu toán học trên khắp thế giới. Ngoài ra viện thường xuyên tổ chức các buổi hội thảo, các khóa học nâng cao cũng như ngắn hạn và các diễn đàn cho những người có chung niềm đam mê toán học.

Viện Fields

Lịch sử Giải thưởng Fields bắt đầu từ buổi họp của Ủy ban Đại hội quốc tế tại trường Đại học Toronto tháng 11-1923, bàn về việc tổ chức đại hội vào năm 1924 tại Toronto. Vì người được xét trao giải thưởng phải có tuổi đời không quá 40 nên những người sinh ra từ năm 1900 đến năm 1910 mặc nhiên bị loại khỏi danh sách xét thưởng. Trong số đó có những nhà toán học kiệt xuất như A. Kolmogorov, H. Cartan, A. Weil, J. Leray, L. Pontriagin, S. S. Chern, S. Whitney. Theo đề nghị ban đầu của Fields, Giải thưởng phải có tính chất thuần túy quốc tế, nên không được gắn với tên của bất kỳ quốc gia hay cá nhân nào. Tuy vậy, trái với ý định ban đầu của ông, Giải thưởng được mang tên ông, “Huy chương Fields” và bắt đầu được Liên minh Toán học quốc tế trao từ năm 1936, bốn năm một lần tại mỗi kỳ Đại hội Toán học Thế giới của Hiệp hội toán học quốc tế (IMU) cho tối đa bốn nhà toán học có đóng góp quan trọng trong lĩnh vực này.

Huy chương Fields

Hai người đầu tiên đạt giải thưởng Fields là nhà toán học Phần Lan Lars Ahlfors và nhà toán học người Mĩ Jesse Douglas. Năm 2014, Maryam Mirzakhani trở thành nhà toán học nữ và cũng là người Iran đầu tiên bên cạnh Artur Avila – người Mỹ La tinh đầu tiên nhận giải thưởng danh giá này . Tính đến nay, Hoa Kì là nước dẫn đầu thế giới về số nhà toán học nhận giải Fields với 13 người. Tại lễ khai mạc Đại hội Toán học thế giới tổ chức ngày 19 tháng 8 năm 2010 ở Hyderabad, Ấn Độ, giáo sư Ngô Bảo Châu cũng đã vinh dự nhận được huy chương này với việc chứng minh “Bổ đề cơ bản”, góp phần khẳng định vị thế của Việt Nam trên diễn đàn Toán học thế giới.

Bà Pratibha Patil- trao huy chương Fields cho GS Ngô Bảo Châu

2 – Đôi nét về người sáng lập giải thưởng Fields

John Charles Fields (J. C. Fields) sinh năm 1863 tại Hamilton, Ontario trong một gia đình buôn bán da thuộc. Fields tốt nghiệp từ Học viện Hamilton vào năm 1880 và Đại học Toronto năm 1884 trước khi đi đến Hoa Kỳ để theo học tại Đại học Johns Hopkins ở Baltimore, Maryland. Fields nhận được học vị Tiến sĩ vào năm 1887 với bài luận văn mang tựa đề Symbolic Finite Solutions and Solutions by Definite Integrals of the Equation dny/dxn = xmy, được xuất bản trong American Journal of Mathematics vào năm 1886. Fields bắt đầu lên kế hoạch cho giải thưởng vào cuối những năm 1920 nhưng do sức khỏe kém, ông chưa bao giờ được thấy giải thưởng được trao trong cuộc đời mình. Ông mất ngày 9 tháng 8, 1932 sau ba tháng bị bệnh; trong di chúc của mình, ông để lại $47.000 cho quỹ Huy chương Fields. Fields được bầu làm nghiên cứu sinh của Hội Hoàng gia Canada vào năm 1907 và Hội Hoàng gia Luân Đôn vào năm 1913. Viện Fields tại Đại học Toronto được lập nhằm để vinh danh ông.